خاکِشیر (نام علمی: Sisymbrium irio) یا خاکِشی، گیاهی یکساله یا دوساله از تیره شب‌بویاناست. خاکشیر در دشت و کوهستان می‌روید و بلندی ساقه آن تا یک متر نیز می‌رسد. پائین گیاهکرک دارست در حالیکه بالای آن بدون کرک می‌باشد. تخم این گیاه که همان خاکشیر است ریز و کمی دراز و معمولاً به دو رنگ وجود دارد یکی از آنها قرمز که دارای طعم کمی تلخ است و دیگری برنگ قرمز تیره می‌باشد.

ترکیبات شیمیایی: خاکشیر دارای تعدادی اسید چرب مانند اسید لینوئیک، اسید لینولنیک، اسید اولئیک، اسید پالمتیکو اسید استئاریک می‌باشد. ضمناً در خاکشیر اسانس روغن فرّاری وجود دارد که دارای مواد بنزیل وایزوسیانات ایزوسیانات است.


خواص داروئی:

خاکشیر از نظر طب قدیم ایران گرم و تر است.
التیام دهنده زخم و جراحات است.
جوشانده خاکشیر برای رفع اسهال‌های ساده و رفع ترشحات زنانگی مفید است.
خاکشیر ادرار آور است.
خاکشیر تب‌بُر است.
برای دفع کرم مفید است.
التهاب کلیه را برطرف می‌کند.
سرخک و مخملک را دوا می‌کند.
خاکشیر صدا را باز می‌کند.
برای از بین بردن کهیر و التهابات پوستی از خاکشیر استفاده کنید.
از گلها و برگهای گیاه می‌توان برای رفع بیماری ناشی از کمبود ویتامین C استفاده کرد.
سنگ کلیه را دفع می‌کند. برای دفع سنگ کلیه می‌توان خارشتر، خاکشیر و ترنجبین را با هم مخلوط کرده وصبح ناشتا خورد.
برای برطرف کردن جوش‌های صورت که بعلت خوردن چربی و شیرینی زیاد ایجاد می‌شود باید جوشانده یک قاشق ترنجبین را با دو قاشق غذاخوری خاکشیر مخلوط کرده و هر روز صبح ناشتا بمدت دو هفته خورده شود تا جوشها از بین برود.


خواص بیشتر:

1- خم ها و جراحات را التيام مي بخشد.
2- در رفع اسهال روده و خوني و از بين بردن ترشحات زنانه و آب آوردن نسوج مي توان استفاده كرد.
3- دانه هاي خاكشير اندكي ضدعفوني كننده، ضد كرم و تب بر هستند.
4- ملين و خنك كننده با آب سرد است.
5- بذر آن بر ميزان شـــ ــهـــ ـوت و ميل جــ نــ ســـــ ــي مي افزايد و اشتها را باز مي كند.
6- تنظيم كننده دستگاه گوارشي بوده و ابتلاء معده را به بيماري ها مرتفع مي سازد.
7- خوردن آن سبب نيكويي رنگ و رخسار مي گردد. در اين صورت خاكشير را با دو برابر وزن آن، شكر مخلوط كنيد و تا ده روز بخوريد.
8- گرفتگي ادرار را برطرف مي سازد و فربه كننده است.
9- دل مالش و دل ضعفه را از بين مي برد.
10- براي رفع بيماري هاي نقرس، ورم گوش و دستگاه تناسلي مفيد است.
11- براي اسهال ساده كودكان شيرخوار اثر دارد.
12- به عنوان خنك كننده در امراض حصبه و آبله تجويز شده است.
13- اگر با شير تازه خورده شود، بدن را چاق مي كند.
14- خاكشير را بكوبيد، شب موقع خوابيدن، كف پا تا مچ را با آن ضماد نماييد، در تسكين و بهبود فشار خون اثر دارد.
15- روي ورم هاي سخت و سرطاني، پستان، چشم، نقرس و ورم گوش، ضماد نماييد.
16- از دانه هاي خاكشير به عنوان پادزهر به نحو زير مي توان استفاده كرد؛ پنج گرم دانه را شسته و با گلاب يا آب خالص آن قدر بجوشانيد تا شكفته شود و بعد آن را نيم گرم به مسموم بخورانيد. به اين صورت، قي آورده و ايجاد تهوع مي نمايد و اين عمل را چند مرتبه تكرار كنيد تا قي بند آيد.
17- بزرگسالان معمولاً دانه خاكشير را پس از پاك كردن و شستن كامل به مقدار 10 تا 20 گرم در آب خيسانده، صبح ناشتا با آب و عسل مخلوط و براي چند روز متوالي مي نوشند.
18- براي رفع اسهال ساده كودكان شيرخوار مي توان مقدار يك قاشق غذاخوري خاكشي پاك كرده را در ظرفي ريخته بر روي آتش ملايم به هم بزنند تا خاكشي بو داده شود و سپس كمي آب و عسل به آن افزوده هر نيم ساعت يك قاشق چاي خوري از آن را به كودك بخورانند. گفتني است؛ در تدوين و نگارش مقاله حاضر، علاوه بر دانسته هاي شخصي از منافع موثق نيز سود جسته شده است.

منبع:fa.wikipedia.org